TÜRKİYE’DE ‘ÇOK ÇALIŞMA’ KÜLTÜRÜ HÂKİM

NATURE Dergisinde yayımlanan geniş çaplı araştırmaya, 8 ülkeden 141 şirket katıldı. Bu sürede toplantı sayı ve süreleri azaltıldı, verimliliği artırmak için dijital araçlar daha fazla kullanıldı. Çalışmada 4 temel kritere odaklanıldı: Tükenmişlik, mesleki tatmin, fizik ve ruh sağlığı. Sonuç muazzam.

4 gün çalışanların daha fazla adım atarak, fiziksel olarak daha aktif olduğu, ‘tükenmişlik’ hissetmedikleri, ruh sağlıklarının ‘neşeli’, ‘üretken’ ve ‘pozitif’ olduğu, mesleki tatmin ve kurumsal aidiyetlerinin daha yüksek olduğu ve hastalık izinlerinde de önemli bir düşüş tespit edildi. İşverenin de şirket içi enerji giderleri ile üretkenliğin artması sebebiyle önemli karlılıklar yaşadığı not edildi.

İŞ-YAŞAM DENGESİNİ KORUYOR

Bu araştırma ilk değil. Sistemin uygulandığı Avrupa ülkelerinden gelen sonuçlarla da benzer: 4 gün çalışma, daha iyi iş-yaşam dengesi sağlıyor. Peki Türkiye ve dünyada bu sistemi hayata geçirmek neden pek mümkünmüş gibi görünmüyor?

Bursa Uludağ Üniversitesi İktisat Bölümü öğretim üyesi ve ALB Yatırım Başekonomisti Doç. Dr. Filiz Eryılmaz, “Çünkü” diyor, “Japonya, Çin, Hindistan, ABD, İngiltere, Türkiye gibi ülkelerde ‘fazla’ çalışma, hele de X ve Y kuşakları için, kültürel olarak kodlarında var. Ki Avrupa ülkelerinde de bu sistem zaten belli başlı ülkelerde, bazı firmalarda uygulanıyor. Mesela Japonya’da ücretsiz fazla mesai o kadar yaygın ki özel bir kelimeleri var: Karoshi. ‘Çok çalışmaktan ölmek’ demek. Çin’de, sabah 9, akşam 9, haftada 6 gün çalışma kültürü o kadar yaygın ki sistemin adı bile var: ‘996.’ Bizde de durum biraz böyle. Dolayısıyla hem çalışan hem de iş veren tarafında bu kültürün kırılması lazım önce” diyor.

TÜRKİYE 1. SIRADA

Geçtiğimiz mayısta açıklanan Avrupa İstatistik Ofisi verilerine göre, Avrupa’da 20-64 yaş arası tam ve yarı zamanlı çalışanların haftalık çalışma saati ortalaması 36 saat. Fakat çalışma saatleri ülkelere göre detaylı incelendiğinde, Türkiye, haftalık ortalama 43.1 saatle en uzun mesai yapılan ülke olarak öne çıkıyor. Türkiye’yi 41.3 saat ile Sırbistan, 41.2 saat ile Bosna Hersek ve 39.8 saat ile Yunanistan izliyor.

ÇOĞU İŞVEREN AYAK DİRETEBİLİR

Doç. Dr. Eryılmaz, bu noktada şunu söylüyor: “Türkiye’de kayıt altındaki en uzun çalışma saati 45 saat. Bir de kayıtdışı var. Dolayısıyla bakanlıklar nezdinde çalışmalar yapılıyor olsa da uygulanması, yasa ile güvence altına alınsa bile oturtulması zor bir sistem. Çoğu işverenin ayak direyeceğini düşünüyorum.”

GENÇ NESİL ‘DEĞİŞİM’ İSTİYOR

“Öte yandan genç neslin bir değişim istediği de gerçek. Z kuşağı ile gördük iş- yaşam dengesi maaştan daha önemli çoğu genç için. Potansiyel işgücü artmış durumda ancak ‘Çalışmak istiyor musun?’ diye sorduğunda cevap ‘Evet’ ‘Peki, iş arıyor musun?’ dediğinde cevap ‘Hayır’, ‘İş bana uygun değil’ oluyor. İş beğenilmiyor kısmı burası. Ya uzaktan çalışma istiyor ya daha az saatler çalışma aranıyor vs. Yani bir anlamda yeni nesil sistemi değişime zorluyor aslında. Dolayısıyla 4 gün olmasa dahi ‘esnek çalışma modelleri’ üzerine bakanlığın yaptığı çalışmaların devam etmesi gerek. Böyle bir beklenti var.”

TÜRKİYE’DE ÇALIŞMA SAATLERİ DÜŞECEK Mİ

 ÇALIŞMA ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan bu yıl başında, esnek çalışma biçimlerini yaygınlaştıracakları, iş sağlığı ve güvenliği, işçilerin refahı gibi uygulamaların gündemde olduğunu duyurmuştu. Peki bu, çalışma saatlerinin düşürülebileceği gibi bir anlama mı geliyor?

Sosyal Güvenlik Müşavirleri Derneği Başkanı Emin Yılmaz, mesai saatlerinin kısalması gibi bir durumun söz konusu olmadığını belirterek, “Esnek çalışma; tam gün mesai yapmayan, haftanın belli günleri çalışan, kısa vadeli işler yapan grupları kapsıyor. Yani toplam çalışma saatleri aynı kalacak şekilde, günlük çalışma süresi artırılırken, haftalık ve aylık çalışma günleri azaltılacak” diyor, ekliyor:

SİSTEMİN EKSİLERİ DE VAR

“4 gün çalışma ve 3 gün tatil uygulamasının çalışanları zihnen ve fiziken güçlendirdiği, verimi arttırdığı, işveren için de yemek, enerji, yol ve servis maliyetlerini daha hesaplı hale getirerek, kârlılık sağladığı görülse de sistemin eksileri de var. Örneğin, tam anlamı ile uygulanması halinde personel ücretlerinde küçük bir miktar olsa da düşüş yapılmasını savunanlar var. Yanı sıra sistemin hizmet, imalat, sanayi, lojistik gibi işkollarında bazı fiziksel sınırlar getirebileceği, bunun şirket içi çalışma barışı ve ekip çalışmasını bozabileceği, yöneticilerin sorumlu oldukları gruptan uzaklaşılabileceği, bağ-aidiyet kuramayan personellerin çıkışını hızlandırabileceği endişeleri de göz ardı edilmemeli.”